Tìm kiếm
 

ĐÔI ĐIỀU SUY NGẪM TỪ THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG CỦA HĐND CẤP XÃ (PHƯỜNG) Ở ĐÀ NẴNG - NHIỆM KỲ 2016-2021
Người đăng tin: Nguyễn Quang Học Ngày đăng tin: 19/05/2021 Lượt xem: 12

  1. NHỮNG NHÂN THỨC CẦN CÂN CHỈNH

Tôi còn nhớ, vào năm 2016, khi Đà Nẵng (một trong mười địa phương được thí điểm không tổ chức HĐND cấp huyện và cấp xã) triển khai việc tổ chức thực hiện Luật “Chính quyền địa phương” 2015 (sửa đổi), tái lập HĐND cấp huyện và xã thì cũng đã có người cho đây là “một bước thụt lùi” trong nhận thức và hành động…

 

Thời gian gần đây, sau khi Quốc hội có NQ cho phép Đà Nẵng thí điểm không tổ chức HĐND quận, HĐND phường và thực hiện xây dựng, vận hành Chính quyền đô thị (CQĐT) từ 01/7/2021, thì cũng có không ít ý kiến bàn luận với những cách tiếp cận khác nhau về vai trò HĐND cấp huyện, xã, rất cần được trao đổi và cân chỉnh.

 

Thứ nhất - Có người cho rằng, chủ trương trên của Quốc hội xuất phát từ thực tiễn hoạt động kém hiệu quả của HĐND cấp xã (xã, phường, thị trấn) và HĐND cấp huyện (huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh). Quan điểm này không phải là không có căn cứ. Bởi lẽ, đây đó có những huyện, xã đã diễn ra nhiều vi phạm về đất đai, về ô nhiễm môi trường, về xây dựng cơ bản .v.v. giữa “thanh thiên bạch nhật” ai cũng có thể nhận thấy; rồi những vụ việc vi phạm, tiêu cực để kéo dài không xử lý để đến mức dân phải tự phát đứng ra khiếu kiện, chặn xe chở rác thải; rồi tình trạng “nợ đọng” kéo dài về giải quyết ý kiến của cử tri.v.v. Song ở những địa phương đó vai trò của HĐND, của các Đại biểu dân cử còn quá mờ nhạt, thậm chí là vắng bóng.

 

Thứ hai - Cũng có ý kiến cho rằng HĐND cấp xã là một thiết chế dân chủ ở cộng đồng xã hội chỉ mang tính hình thức, bởi cung cách hoạt động của HĐND - nhất là vai trò của các Đại biểu dân cử khó đảm bảo do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, dẫn đến tình trạng chất lượng các đại biểu bị hạn chế, vì vậy “xuân thu nhị kỳ” các đại biểu  tới kỳ họp chỉ có nhiệm vụ “giơ tay” với “vỗ tay” là xong, còn mọi việc đều do UBND làm; từ dự thảo chương trình kế hoạch đến tổ chức thực hiện kế hoạch, HĐND trên thực tế chỉ có vai trò “hợp pháp hóa các hoạt động của UBND”. Sự tồn tại của HĐND cấp xã (thậm chí là cả cấp huyện) vì vậy, là không cần thiết.

 

Thứ ba - Trên cơ sở tiếp cận từ yêu cầu xây dựng một nền Hành chính nhà nước hiện đại, thì có ý kiến cho rằng: Trong giai đoạn của sự phát triển xã hội với một tốc độ nhanh chóng như hiện nay, đòi hỏi mọi quốc gia phải có một bộ máy tinh gọn, đủ điều kiện để đưa ra những quyết sách kịp thời nhanh nhay; một bộ máy quản lý luôn có tính chủ động, tính chịu trách nhiệm cao.v.v.thì việc tinh giảm bộ máy, giảm tối đa tầng nấc trung gian;  phân cấp phân quyền phải cụ thể, rõ ràng, đi đôi với quá trình “cá nhân hóa quyền hạn và trách nhiệm”, là những đòi hỏi cấp thiết mang tính khách quan…Do đó việc không tổ chức HĐND cấp huyện, xã sẽ góp phần  định hình có hiệu quả bộ máy QLNN phù hợp với xu hướng trên; đó là chưa nói đến một yêu cầu nội tại xuất phát từ sức ép về tinh giảm biên chế và tiết giảm ngân sách giành cho bộ máy hành chính công mà các cấp, các ngành đã và đang vào cuộc quyết liệt trong thời gian qua.

 

Có thể khẳng định: Những quan điểm ở trên không phải là không có cơ sở lý luận và thực tiễn nhất định rất cần được xem xét. Song, nếu xuất phát từ lý luận về thể chế chính trị mang bản chất Nhà nước pháp quyền XHCN: Của Dân, Do Dân, Vì Dân đã được Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt nam quy định và nhất là căn cứ Luật Chính quyền địa phương (CQĐP) sửa đổi- 2015 nêu rõ: Nơi nào có Chính quyền thì nơi đó có HĐND, thì  những nhận thức ở trên vẫn còn là cách tiếp cận mang tính phiến diện; chưa phân định rõ ràng và khoa học về bản chất của một thiết chế chính trị với quá trình tổ chức vận hành thiết chế đó; vì vậy, nó chưa thật chính xác, thiếu cơ sở lý luận và thực tiễn mang tính thuyết phục.

 

Thứ tư- Nhân việc QH cho phép Đà Nẵng thử nghiệm không tổ chức HĐND quận và phường thì cũng có ý kiến (trong và ngoài nước) rằng đây là dấu hiệu cho thấy sự cần thiết của việc xem xét lại vai trò của HĐND cấp huyện, cấp xã nói riêng và HĐND của CQĐP nói chung (tức cũng là xem cét lại Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015- sửa đổi).  Đây là sự ngộ nhận hoặc cố tình ngộ nhận, nhằm mục đích dẫn dắt quần chúng nhân dân sang một khuynh hướng nhận thức lệch lạc: Phủ định bản chất Dân chủ của Nhà nước pháp quyền XHCN. Vì vậy, phải khẳng định việc thử nghiệm lần này xuất phát từ yêu cầu xây dựng một Chính quyền đô thị phù hợp, gắn với những đặc trưng, những khác biệt khách quan, vốn có giữa xã hội nông thôn và xã hội đô thị mà thôi. Điều này cũng đã được Luật Tổ chức chính quyền địa phương-2015 cho phép, chứ hoàn toàn không có chuyện xem xét lại Luật CQĐP -2015, hoặc xem xét lại bản chất chính trị xã hội của một thể chế. Thực tiễn chất lượng và hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp ở Đà Nẵng nhiệm kỳ 2016-2021 nói chung cũng như ở HĐND quận Sơn Trà (1) và phường An Hải Đông (2) nói riêng, một lần nữa đã làm sáng tỏ hơn về Luật CQĐP-2015, góp phần điều chỉnh những quan niệm lệch lạc nói trên.

CHÚ THÍCH 

  1. Theo Báo cáo tổng kết của HĐND quận Sơn Trà nhiệm kỳ 2016-2021:Việc giám sát, rà soát, đôn đốc giải quyết ý kiên, kiến nghị của cử tri được thực hiện thường xuyên, với kết quả đạt 100%  trả lời, giải quyết các ý kiến, kiến nghị. Thường trực đã tổ chức 46 buổi tiếp công dân với 92 lượt người; tiếp nhận 44 đơn thư kiến nghị, đã giải quyết 30 đơn. (chuyển 14 đơn cho đoàn ĐBQH)
  2. Nhiêm kỳ 2016-2021 HĐND phường An Hải Đông đã tiếp nhận và giải quyết 79 đơn, chủ yếu là đơn khiếu nại trong việc tranh chấp về ranh giới đất đai và dân sự. Trong cả nhiệm kỳ không có đơn, thư tố cáo; cũng không có đơn thư khiếu nại, tố cáo vượt cấp. Trong 79 đơn khiếu nại đã hòa giải thành 60 đơn 19 đơn hòa giả không thành (đã chuyển đơn lên cấp có thẩm quyền xem xét, giải quyết). 100% các ý kiến, kiến nghị của cử tri đều được trả lời và giải quyết

 

  1. NHỮNG NHÂN TỐ QUY ĐỊNH TÍNH HIỆU QUẢ TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA HĐND CẤP HUYỆN VÀ XÃ- TỪ THỰC TIỄN Ở ĐÀ NẴNG

 

Ở đây tôi xin không đi sâu phân tích cơ sở lý luận về bản chất Nhà nước pháp quyền XHCN mà Đảng và Nhân dân ta đã lựa chọn; cũng không bàn từ gốc độ pháp lý của vấn đề, mà là những suy ngẫm thông qua kết quả hoạt động của HĐND quận, phường nhiệm kỳ 2016- 2021 ở Quận Sơn Trà, đã cho thấy vai trò không thể thiếu của HĐND, đồng thời cũng chỉ ra hai nhân tố cơ bản quy định hiệu quả hoạt động của HĐND ở các cấp chính quyền nói chung và xã, phường nói riêng.

 

  1. Về tổ chức và quy chế hoạt động của HĐND cấp xã

 

Thực tiễn nhiệm kỳ 2016-2021 HĐND các cấp đã được tổ chức và hoạt động theo Luật Tổ chức CQĐP 2015- (sửa đổi) nên có nhiều đổi mới phù hợp hơn, thực chất và thiết thực hơn. Thực tiễn hoạt động của HĐND xã phường ở Đà Nẵng nhiệm kỳ 2016-2021 đã cho thấy với phương châm: Lấy hiệu quả hoạt động làm mục tiêu cao nhất, Đà Nẵng đã có sự vận dụng hết sức phù hợp trong việc hình thành Tổ Đại biểu ở HĐND xã, phường. (Luật TCCQĐP-2015 không có). Thực tiễn ở cấp cơ sở, những vấn đề mà cử tri quan tâm thường là hết sức cụ thể, diễn ra hàng ngày, trong khi thường trực HĐND xã phường theo Luật định, chỉ bao gồm Chủ tịch và Phó chủ tịch HĐND nên rất khó khăn trong xử lý những vấn đề nẩy sinh mà nếu chờ đến kỳ họp thì khó đảm bảo tính kịp thời của tình hình. Thực tế ở phường An Hải Đông nhiệm kỳ qua cho thấy tính hiệu quả của mạng lưới Tổ ĐB HĐND. Cụ thể mỗi tổ ĐB đều có Tổ trưởng; theo quy chế làm việc của HĐND P, hàng tháng đều có hội nghị giao ban giữa Thường trực HĐND với các tổ trưởng Tổ đại biểu, có mời đại diện thường trực UBND và các tổ chức, ban ngành liên quan để cùng nghe, trao đổi thông tin hai chiều giữa Chính quyền Phường với các khu dân cư, qua đó mà giải đáp và xử lý, giải đáp kịp thời các vấn đề mà cử tri kiến nghị và quan tâm.

 

  1. Về vai trò, chức năng, nhiệm vụ và phương pháp làm việc của Đại biểu HĐND cấp xã

 

Với đặc điểm, sống trong lòng dân, thường xuyên “va đập” với cuộc sống, sinh hoạt của dân; luôn đối diện với những nhu cầu, những vấn đề đặt ra thường ngày của đời sống cộng đồng xã hội- nơi mình được cử tri trao gửi và tin tưởng; thì vai trò, nhiệm vụ, trách nhiệm cũng như phương pháp làm việc của người ĐBHĐND xã phường được xác lập phải thật cụ thể và phù hợp. Bài học rút ra từ hoạt động của HĐND phường An Hải Đông nhiệm kỳ qua đã cho thấy đây là nhân tố có tính quyết định đến hiệu quả hoạt động của HĐND cấp xã, phường. Tính quyét định được thể hiện ở một số khía cạnh chủ yếu sau đây:

 

Một là, người ĐB phải luôn nhanh, nhạy trong việc nắm bắt đầy đủ, chính xác những búc xúc, nguyện vọng chính đáng của cử tri và phản ánh kịp thời cho Thường trực HĐND thông qua nhiều kênh thông tin như; Giao ban hàng tháng, phản ánh trực tiếp, qua điện thoại, Zalo, Email…

 

Hai là, trước khi phản ánh với Thường trực, người ĐB cần phải phân tích thông tin mà cử tri nêu; tránh tình trạng sao chép nguyên xi, phản ánh ý kiến của cử tri một cách máy móc dẫn đến những khó khăn, phức tạp không đáng có cho các cơ quan chức năng liên quan; bởi lẽ, có những vấn đề trong thực tiễn cuộc sống “hợp lý nhưng không hợp pháp” và ngược lại, vì vậy người Đại biểu phải có đủ tri thức về quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước- nhất là những vấn đề liên quan đến đời sống thường nhật của cộng đồng, trên cơ sở đó mà có những phân tích tính hợp lý, hợp pháp về ý kiến của cử tri.

 

Ba là, việc phản ánh ý kiến, kiến nghị của cử tri lên các cơ quan chức năng có liên quan phải trên tinh thần trung thực, khách quan, quyết liệt, phải “đeo bám đến cùng” và “giám sát, kiểm tra đến cùng” việc thực thi của các cơ quan chức năng.

 

Bốn là, sự gương mẫu chấp hành của người ĐB (và của cả gia đình ĐB) luôn tỷ lệ thuận với niềm tin của cử tri đối với ĐB, đối với chính quyền. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn yêu cầu phải nêu gương, trước hết là nêu gương về đạo đức cho tất cả cán bộ, đảng viên. Bởi “Một trăm bài diễn thuyết hay không bằng một tấm gương sống” và hơn ai hết, người Đại biểu của dân – nhất là người đại biểu của dân ở cơ sở, khu dân cư mà mình đang sống, lại càng phải gương mẫu, bởi “Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức. Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”.

 

Năm là, phải đa dạng hóa phương pháp nắm bắt thông tin của cử tri; không hành chính hóa việc thực hiện chức trách nhiệm vụ người ĐB. Thành công trong hoạt động của HĐND phường An Hải Đông nhiệm kỳ qua đã khẳng định: phương pháp làm việc của người ĐB HĐND ở cơ sở xã, phường phải quán triệt phương châm: “Sát từng ngõ, rõ từng nhà, kiểm tra từng vụ việc”, có như vậy mới mang lại hiệu quả cao.

 

Sáu là, một vấn đề vừa là trách nhiệm của ĐB vừa cũng là một giải pháp có tính căn cơ, lâu dài đó chính là phải biết kết hợp và tận dụng mọi cơ hội trong quá trình tiếp xúc cử tri để tuyên truyền, giáo dục, nâng cao ý thức pháp luật cho người dân- nhất là những quy phạm pháp luật liên quan đến đời sống, sinh hoạt hàng ngày ở cơ sở, khu dân cư. Trong xã hội dân sự, mọi quan hệ xã hội cơ bản đều phải được điều chỉnh bằng pháp luật. Điều đó có nghĩa các chủ thể trong xã hội đều cần phải coi pháp luật là thước đo hành vi xử sự, là tiêu chí đánh giá hành vi của con người, muốn vậy cần phải có ý thức pháp luật, cần phải có sự hiểu biết nhất định về pháp luật, có tình cảm đối với pháp luật, từ đó mới có xử sự hợp lý khi tham gia các quan hệ xã hội. Một nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật đòi hỏi mọi thành viên xã hội đều phải tuân thủ pháp luật trong mọi hành vi của mình. Hình thành tâm lý và văn hóa ứng xử “Thượng tôn pháp luật” cho mọi người ở khu dân cư phải vừa mục tiêu, vừa là điều kiện để người ĐB hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ người đại biểu của mình.

 

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026 được tổ chức vào Chủ nhật, ngày 23/5/2021. Đây là dịp để tiếp tục xây dựng, củng cố và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Thực tiễn hoạt động của HĐND các cấp vừa qua đã chỉ rõ, yếu tố có tính quyết định đến chất lượng hoạt động của HĐND chính là chất lượng của các Đại biểu. Vì vậy, việc lựa chọn được những người thật sự “Sáng tâm, đủ tầm” để bầu vào QH và HĐND không chỉ là trách nhiệm mà còn là sự thể hiện trình độ dân chủ, sự đảm bảo về lợi ích chính đáng của cử tri.

Nguyễn Mậu Dựng

Chuyên mục, tin tức liên quan:

Liên kết website Liên kết website

Bản quyền Trang thông tin: Quận Sơn Trà - Thành phố Đà Nẵng

Địa chỉ: Số 02 Đông Giang, phường An Hải Tây, quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng

Tel: (84 236) 3944 296, Fax: (84 236) 3553 139

Email: quansontra@danang.gov.vn

Trưởng Ban Biên tập: Ông Huỳnh Văn Hùng

Phó Chủ tịch UBND quận

Đơn vị phát triển: DNICT